Od krótkich rodzinnych wycieczek po jednodniowe wypady – dzika przyroda na każdą okazję

Niezależnie od tego, czy jesteś miłośnikiem wędrówek, ciekawskim dzieckiem, czy spacerowiczem poszukującym ciszy i spokoju, szlak dzikiej przyrody ma coś do zaoferowania każdemu. Łagodnie wijący się szlak Dragonfly Trail prowadzi obok torfowiska Butzener Bagen, gdzie latem można obserwować liczne ważki – opalizujące i lekkie jak klejnoty w powietrzu. Dwie ławki zachęcają do odpoczynku – z bezpośrednim widokiem na torfowisko. Niezależnie od tego, czy jest to krótki, dwukilometrowy spacer wokół górskiego jeziora, czy dłuższa, 15-kilometrowa wycieczka szlakiem Käuzchenweg – na szlaku dzikiej przyrody każdy może znaleźć swój własny sposób na kontakt z naturą.

Dziedzictwo wybuchowe

Puszcza Lieberoser Heide rozciąga się na obszarze 25.500 hektarów. W latach 1942-1992 duża część tej powierzchni służyła jako wojskowy teren szkoleniowy. Po wycofaniu wojsk, obszar pozostał w dużej mierze nietknięty, ale skażony materiałami wybuchowymi.

Niezrównane naturalne piękno

Obszar dzikiej przyrody Lieberose stanowi serce Lieberoser Heide – unikalnego krajobrazu w Niemczech. Nigdzie indziej bagna i jeziora nie znajdują się tak blisko suchych łąk i wrzosowisk. Tutaj możemy obserwować, jak natura powraca na obszar, który kiedyś był pod silnym wpływem człowieka, i tworzy nowe życie.

Świat przyrody

Spółka „Die Naturwelt Lieberoser Heide” – Świat przyrody Puszcza Luboradzka postawiła sobie za zadanie udostępnienie piękna i różnorodności puszczy Lieberoser Heide odwiedzającym. Projekt rozwoju regionalnego promuje turystykę przyjazną naturze, na przykład poprzez tworzenie nowych ścieżek rowerowych i szlaków turystycznych.

Nasza Fundacja na rzecz Krajobrazów Naturalnych Brandenburgia – „Die Stiftung Naturlandschaften Brandenburg – Die Wildnisstiftung” została założona w 2000 roku, aby umożliwić rozwój dzikiej przyrody na byłych poligonach wojskowych. Te stare, w większości radzieckie, poligony wojskowe mają tę szczególną cechę, że są bardzo duże i nie są poprzecinane publicznymi drogami. To umożliwia rozwój rozległych, przylegających do siebie obszarów dzikiej przyrody. Lodowcowy charakter krajobrazu i historyczne formy użytkowania stworzyły różnorodne biotopy, które zapewniają siedliska dla wielu gatunków – w tym również rzadkich i chronionych.

Na obszarze dzikiej przyrody Lieberose oczekują Cię rozległe otwarte przestrzenie, kolorowe dywany kwiatów, ciche jeziora, zaczarowane bagna i rustykalne lasy – krajobraz, który Cię oczaruje.

Odkryj fascynację dziką przyrodą na szlaku dzikiej przyrody!

Rezerwat przyrody ze skażeniem amunicją

Ponieważ obszary dzikiej przyrody znajdują się na byłych poligonach wojskowych, istnieje wiele miejsc skażonych amunicją. Jedynie pasy przeciwpożarowe i szlaki turystyczne są całkowicie rozbrojone.

Dla dobra ludzi i przyrody: Upewnij się, że pozostajesz na oznaczonych ścieżkach.

Dziuple drzew są ważniejsze niż mogłoby się wydawać. Oferują one wielu gatunkom

możliwości lęgowe i gniazdowania, a także są bardzo ulubionym miejscem do spania.

Główny budowniczy dzięcioł i jego lokatorzy

Dziuple drzew są zwykle tworzone przez dzięcioły, które budują je w pniu za pomocą swojego mocnego dzioba. Ale również natura sama je tworzy: martwe gałęzie odłamują się, a dziury w supełku gniją. W zależności od wielkości, dziuple przyciągają różnych mieszkańców. Korzystają z nich nie tylko ptaki takie jak dzięcioły, sikory i szpaki, ale także nietoperze, wiewiórki, popielice, pająki, szerszenie i chrząszcze.

Ściółka (wióry w jaskiniach) jest szczególnie ważna dla owadów. Zagrożone gatunki chrząszczy znajdują tam pożywienie i miejsca rozrodu.

Dziuple w puszczy

W lasach gospodarczych, gdzie drzewa rzadko się starzeją, brakuje dziupli. O te istniejące toczy się zacięta rywalizacja. Na obszarach dzikiej przyrody drzewa tym bardziej się starzeją i dla wszystkich wymagań znajdzie się odpowiednia dziupla. Czy odkryłeś już jedną?

Kto mieszka w tych dziuplach?                                                  

W najwyższej dziupli mieszka dzięcioł duży.

W środkowej dziupli ukrywa się kuna leśna.

Najniższą dziuplę zamieszkuje nietoperz.

Martwe drewno tętni życiem. Zapewnia schronienie, pożywienie i materiał budowlany dla wielu różnych gatunków. Owady składają jaja w starej korze zewnętrznej – korku i wewnętrznej – łyku. Larwy rozkładają drewno. Uwalnia to związane składniki odżywcze, które służą dla reszty świata roślin jako próchnica. Często wyrasta na pniu martwego drewna nowe drzewo. Martwe drewno zapobiega również wysychaniu gleby, wyrównuje wahania temperatury i wilgotności, a tym samym promuje dobry mikroklimat. Rozróżnia się leżące martwe drewno (powalone drzewa) i stojące martwe drewno (martwe, ale stojące drzewa).

Kto mieszka w martwym drewnie?

Pod lewą klapką widać krwistoczerwonego chrząszcza biegowca.

Druga klapka od lewej kryje chrząszcza jelonka rogacza.

Pod drugą klapką od prawej chowa się chrząszcz piżmowiec.

Pod klapką po prawej stronie jest ciołek matowy.

Große Zehme zajmuje powierzchnię 34,6 hektara, z tym jest największym obszarem bagiennym na terenie dzikiej przyrody Lieberose. Stanowi ono ważne siedlisko i schronienie dla zagrożonych gatunków.

Jak powstaje bagno?

Bagno powstaje, gdy w glebie znajduje się nieprzepuszczalna warstwa gliny i tworzy się jezioro. Ze względu na stałe nasycenie wodą i brak tlenu, martwe szczątki roślin nie ulegają całkowitemu rozkładowi. Biomasa gromadzi się jako warstwa błota, w której rozpoczyna się tworzenie torfu – w ten sposób rośnie bagno niskie.

Użytkowanie i renaturyzacja

Podobnie jak wiele torfowisk w Lieberoser Heide, również Große Zehme było wcześniej osuszane przez rowy i eksploatowane w celu wydobycia torfu. Renaturalizacja rozpoczęła się w 2015 roku: rowy zostały zamknięte, aby zatrzymać wodę na torfowisku. Jednak pożar lasu w roku 2022 i utrzymująca się susza w ostatnich latach również odcisnęły swoje piętno na tym torfowisku.

Na terenie bagiennym mogą przetrwać tylko rośliny, które radzą sobie z niskim poziomem składników odżywczych i kwaśną wodą torfowiskową.

Kwaśne sprawia, że jesteś pomysłowy

Aby przetrwać w kwaśnej, ubogiej w składniki odżywcze wodzie torfowiskowej, niektóre rośliny opracowały sprytne strategie. Przykładem może być rosiczka, niewielka roślina bagienna. Wykorzystuje ona swoje lepkie liście do przyciągania owadów, które się do nich przyczepiają i po zamknięciu liści są trawione.

Znaczenie mchu w torfowisku

Mchy torfowe wchłaniają wodę wielokrotnie większą niż ich powierzchnia i działają

jak gąbki. W ten sposób utrzymują wilgotność torfowiska. Jeśli mech obumrze, tonie pod powierzchnią wody i tworzy wraz z innymi szczątkami roślinnymi torf. Szczątki nie rozkładają się pod wodą, ponieważ nie ma tam dostępu do tlenu.

Ochrona bagno to ochrona klimatu

• Osuszone bagnoKiedy bagno jest osuszane, szczątki roślin i torf docierają na powierzchnię i zaczynają gnić. W tym procesie, węgiel przechowywany przez wieki ulatnia się w dużych ilościach jako szkodliwy dla klimatu CO2.
• Mokre bagnoNienaruszone bagna działają jak pochłaniacze CO2: Magazynują duże ilości węgla w grubych warstwach torfu i stanowią dom dla wielu rzadkich zwierząt i roślin. Jednak tylko jwszcze 2% niemieckich bagien pozostaje nietkniętych.
• Dlaczego woda na torfowiskach jest kwaśna?
  Mchy torfowe, typowe rośliny torfowisk, wymieniają jony. Uwalniają one jony wodoru, a w zamian pochłaniają inne dodatnio naładowane jony, takie jak wapń, z wody torfowiskowej. W ten sposób wzbogacają wodę w jony wodoru, czyniąc ją coraz bardziej kwaśną.

Otwarte piaszczyste krajobrazy 1 stanowią punkt wyjścia sukcesji. Roślinom trudno jest zdobyć przyczółek w luźnym, gorącym piasku, dlatego występują tu tylko nieliczni, dobrze przystosowani pierwsi kolonizatorzy. Gdy pierwsi kolonizatorzy utworzą zamkniętą pokrywę, rozwijają się suche murawy 2, składające się głównie z mchów, porostów i traw. Typowym przedstawicielem jest srebrna trawa, która przypomina jeżowca. Korzenie roślin chronią glebę przed erozją. Po trawach, większe rośliny, zwłaszcza różne rodzaje wrzosów, rozwijają się we wrzosowiska 3 . Ich nektar jest ważnym źródłem pożywienia dla dzikich pszczół, motyli i innych owadów. Tutaj można odkryć pionierski las 4 . Zapewnia on schronienie również większym zwierzętom i tworzy siedliska dla saren, jeleni i wilków. W gęstych drzewostanach coraz rzadsze stają się nisko rosnące, światłolubne gatunki. W dalszej części szlaku zobaczyć można drzewostany mieszane 5 , które dzięki swojej bioróżnorodności są dość odporne na inwazję szkodników i pożary. Można tu spotkać lisy, sarny i dziki oraz dzięcioły czarne i sójki. Martwe drewno i dziuple drzew zapewniają specjalne siedliska w lesie. Chociaż rozwój wydaje się prostoliniowy, wiek, wiatr i susza wielokrotnie przywracają obszary do wcześniejszych etapów sukcesji. Sukcesja pozostaje zatem naturalnym, dynamicznym procesem, którego nie można przewidzieć.

Czy zauważyłeś, że ścieżka od jakiegoś czasu biegnie wzdłuż starego nasypu kolejowego? Niegdyś jeździła tędy kolejka szprewaldzka, znana również jako „Spreewaldguste” lub „Bimmelguste”. Ta mała kolej o rozstawie torów wynoszącym zaledwie 1000 mm była początkowo ciągnięta przez konie. Później używano małej lokomotywy parowej. Od momentu otwarcia w 1898 r. kolej szprewaldzka przewoziła głównie towary przez Lieberoser Heide w kierunku Szprewaldu i jeziora Schwielochsee. Od 1950 r. osoby dojeżdżające do pracy i urlopowicze również intensywnie korzystali z kolei, której centrum operacyjne znajdowało się w Straupitz. Jednak linia z Lieberose do Byhlen została zamknięta już w 1964 roku. Sześć lat później całkowita działalność kolejki dobiegła końca.

Zdjęcie: Filmzirkel Straupitz

Pałacyk myśliwski hrabiego von Houwald znajdował się około 100 metrów na południe. Mapa leśnictwa z 1913 roku pokazuje również ogród dębowy obok domu. Ten drzewostan dębowy jest jest do dziś wyraźnie rozpoznawalny tuż obok. Hrabia przebywał w „pałacyku myśliwskim” wraz z zaprodzonymi na polowaniez gośćmi i rodziną. Jedzenie i napoje dla myśliwych były dostarczane bezpośrednio z dworu w Straupitz.

Do dzisiejszego dnia można znaleźć wejście do piwnicy lodowej domku myśliwskiego przy  Große Zehme. Sam dom został rozebrany w 1946 r., a następnie przebudowany w Straupitz na cele mieszkalne.

Zdjęcie: Sammlung Raband & Urspruch

Istnieje kilka mitów dotyczących nazwy Beyerberg.

Które z wyjaśnień przekonuje Cię najbardziej?

Dzik: „Beyer, silny, niegodziwy dzik, który który się tam wałęsał, został na tej górze zabity”.

Plemiona germańskie: „Plemiona germańskie posiadały tutaj posterunki podsłuchowe. W razie niebezpieczeństwa dzwonili dużym dzwonem. Ten sposób ostrzegania nazywali beyern“.

Mnisi: „Na górze znajdowała się kaplica mnichów. Mnisi wołali na nabożeństwo, uderzając drewnianym młotkiem w deskę. Ten sygnał nazywali  beyern“.